Beschermen en ontwikkelen van natuur

1. Met het wegvallen van het Transitiefonds was grote onzekerheid ontstaan over de financiering van de uitvoering. Hierdoor aarzelden stakeholders (grondeigenaren en terreinbeherende organisaties), met vertraging als gevolg. Om deze patstelling te doorbreken heeft de provincie Noord-Holland de volgende acties ondernomen:  

• Er kwam een Realisatiestrategie NNN  (inclusief programmering) voor de afronding van het NNN die is goedgekeurd door Gedeputeerde Staten. Daarmee is er duidelijkheid over de werkwijze en het tempo waarmee de provincie het NNN de komende jaren wil afronden.  
• Er is € 6 miljoen extra rijksbudget beschikbaar gesteld voor de realisatie van het NNN via de Koplopersgelden (tweede tranche).  

In 2025 is in Noord-Holland 121 hectare NNN gerealiseerd.  De restantopgave per 1 januari 2026 bedraagt 4.259 hectare.  
2. Binnen het ‘Programma Natuurherstel’ zijn twee subsidieregelingen opengesteld (‘Programma Natuur Noord-Holland fase 1 en 2’), bedoeld om stikstofgevoelige natuur te herstellen.  
Van het Rijk ontving de provincie in 2024 een beschikking ter waarde van € 90 miljoen om natuurherstel uit te voeren. De Rijksregeling specifieke uitkering Programma Natuur 2e fase is gericht op natuurherstel en boscompensatie voor bos dat gekapt is als natuurherstelmaatregel. Deze is in 2025 na een eerste openstelling beschikt aan terreinbeheerders, waterschappen en particulieren. Noord-Holland was hiermee de eerste provincie van Nederland die met de uitvoering is gestart. Met de eerste openstelling is een bedrag van € 62 miljoen beschikt. In dit programma gaat 90 procent van het geld naar maatregelen in Natura 2000-gebieden ; een deel is gereserveerd voor niet-Natura 2000-gebieden. Daarnaast voert de provincie in het kader van natuurherstelmaatregelen ook zelf onderzoeken, grondaankopen en inrichtingsmaatregelen uit.  
De subsidieregeling natuurherstelmaatregelen is voor € 3 miljoen opengesteld en ook in 2025 beschikt.   
3.Voor de resultaten van de genomen maatregelen om stikstofuitstoot tegen te gaan, verwijzen we naar onderdeel zeven, onder Beleidsdoel ‘5.6 Versterken kansrijke landbouw’.    
4. In 2025 is een instructieregel in de verordening opgenomen, waarbij de waterschappen bij het vaststellen van een nieuw peilbesluit rekening moeten houden met het gelijk blijven of verminderen van de broeikasgasuitstoot.  
5. De uitvoering van de Bossenstrategie geeft de provincie vorm in samenwerking met onder andere gemeenten, terreinbeherende organisaties en agrariërs (agroforestry). De uitvoering is in de ‘Korte Termijn Agenda Landelijk Gebied’ afgewogen met andere opgaven; het tempo van de uitvoering is aangepast op basis van de beschikbare rijksgelden. De focus ligt op het realiseren van 103 hectare bos, als compensatie voor bos dat is gekapt in Natura 2000-gebieden, om daar de natuurdoelen te kunnen halen. Hiermee draagt de provincie bij aan een goede staat van instandhouding, die vergunningverlening weer mogelijk moet maken voor andere ontwikkelingen. De boscompensatieopgave heeft de provincie via de ‘Actieagenda Wonen’ gekoppeld aan de woningbouwopgave en de behoefte aan recreatieruimte. Veel projecten zijn nog in ontwikkeling. Een enkel project is in 2025 uitgevoerd; compensatiebos wordt in plantseizoen 2025/2026 geplant in Parkrijk Zaanstad (2,5 hectare) en 't Laar Den Helder (3,5 hectare). Ook uitgevoerd is een deel van de bosontwikkeling binnen NNN door Staatsbosbeheer in het gebied de Weelen (ruim 7 hectare). Agrarische ondernemers zijn zelf op diverse locaties voor agroforestry aan het aanplanten (dit wordt landelijk bijgehouden). Een voorbeeld is de uitbreiding in 2025 van het voedselbos van de Voedselboys, als onderdeel van Gawijzend AGRO in Middenmeer van 0,5 naar 6 hectare.   
6. In 2025 is vanuit de Routealliantie een start gemaakt met de ontwikkeling van het provinciale routeplatform. De lancering van dit platform is onderdeel hiervan. Doel van het platform is het informeren van de recreanten en deze te spreiden over de provincie. Zo wordt bijgedragen aan de recreatieve toegankelijkheid, de bescherming van de kwetsbare natuur elders en de ontsluiting van het landelijk gebied.  
7. In het najaar van 2025 is de Subsidieregeling investeringen voor landschapselementen en inrichtingsmaatregelen voor Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) Noord-Holland 2025 opengesteld.  
Het subsidieplafond bedraagt € 5,1 miljoen, waarvan € 1 miljoen afkomstig is van de koplopersgelden vanuit het Rijk. In totaal zijn er zestien aanvragen ingediend voor een bedrag van ruim € 10,8 miljoen. Een groot deel van deze aanvragen richt zich op de aanleg van elementen voor groenblauwe dooradering (GBDA). De projectaanvragen worden in februari 2026 beoordeeld door een onafhankelijke adviescommissie.

1. Een nieuwe Realisatiestrategie NNN is opgesteld met een bijbehorende programmering. Met de vaststelling ervan in oktober 2025 is richting gegeven aan de afronding van het NNN in de komende jaren. De realisatiestrategie geeft inzicht in de nog resterende NNN-opgave, de context van deze opgave, de hoofdlijnen van de beoogde aanpak en de uitgangspunten die gehanteerd worden bij de uitvoering. De programmering geeft inzicht in het realisatietempo en biedt de basis voor de sturing en verantwoording van de uitvoering.   Om de voortgang van de realisatie van NNN ook de komende jaren financieel mogelijk te maken, heeft de provincie € 200 miljoen aan aanvullend budget beschikbaar gesteld. Daarmee worden de lopende processen en projecten voortgezet en is er ruimte om realisatiekansen voor het NNN te benutten.
2. Op verschillende plekken is gewerkt aan de dynamisering in de zeereep. In Castricum zijn vijf kerven en zeventien stuifkuilen gegraven en afgerond. Er is veel persaandacht geweest, zie bijvoorbeeld Vijf gaten gegraven in Castricumse duinen, dit is waarom - NH Nieuws. Ook op Texel is in 2025 een eerste kerf aangelegd en verschenen er artikelen over dit onderwerp  (Waarom Texel een enorm gat midden in de duinen graaft–NH Nieuws) .    
In Laag Holland is gewerkt aan verschillende manieren van hydrologisch herstel, zoals de aanleg van natuurvriendelijke oevers en oeverbeschoeiing. Hiermee is actief gewerkt aan een betere waterkwaliteit. Ook is er gewerkt aan petgaten en greppels, waarmee het veen wordt gestimuleerd om weer aan te groeien en veenmos zich opnieuw kan ontwikkelen.   
In Schoorl en Middenduin is gewerkt aan exotenbestrijding. Onder andere de Rimpelroosvegetaties en Amerikaanse vogelkers zijn aangepakt. In de Gooische bossen is Japanse duizendknoop verwijderd. In de veenweidegebieden zijn exoten, zoals cranberry en appelbes, verwijderd.   
In de Oostelijke Vechtplassen zijn veel legakkers hersteld in het kader van het moerasvogelproject. Ook is een groot baggerproject in deelgebied 't Hol opgestart. In het Naardermeer is tussen meerdere partners binnen het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen  een intensieve samenwerking ontstaan door het verschijnen van een invasieve waterplant. Samen wordt geprobeerd deze plant terug te dringen.   
In 2025 is in de polder Westzaan het voor natuur heel belangrijke Noorderveen aangekocht. Dit werd onder meer mogelijk gemaakt doordat de inrichting en de beheerkosten werden vergoed vanuit voormalige middelen voor PAS-maatregelen. 
In de zomer van 2025 organiseerde de provincie een groot symposium over natuurherstel waarbij ongeveer honderd deelnemers vanuit de politiek, het maatschappelijk veld en de natuurorganisaties bijeenkwamen.  
3. Voor activiteiten om stikstofuitstoot te verminderen, verwijzen we naar onderdeel zeven, onder Beleidsdoel ‘5.6 Versterken kansrijke landbouw’.   
4. De gebiedsgesprekken kregen in 2025 een vervolg, de uitvoeringsregeling Klimaatslim boeren Groene Hart  is vastgesteld en trad in werking. Daarnaast is een start gemaakt met de analyse van het effect van de investeringen op de vermindering van de broeikasgasuitstoot en daarmee op de bodemdaling. Dit wordt in 2026 afgerond. Als het mogelijk is, worden de uitkomsten betrokken bij het opstellen van de omgevingsvisie.  
5. De subsidieregeling Boscompensatie is opengesteld. Zaanstad, Den Helder (twee projecten) en Purmerend maakten er gebruik van. Overleg met andere gemeenten loopt nog. Daarnaast is er overleg met het Rijk over de vraag of de bosrevitaliseringopgave gekoppeld kan worden aan de Natuurherstelverordening. Eind 2025 is voor één project rijksbudget beschikbaar gesteld in het Natura 2000-gebied de Waterleidingduinen .  
De uitwerking van het koplopersproject ‘Bos en parklandschap’ loopt. Voor het deel dat gemeente Haarlemmermeer uitvoert in Park21 is een subsidie buiten de uitvoeringsregeling verleend. 
De uitvoering van de Bossenstrategie is in de ‘Korte Termijn Agenda Landelijk Gebied’ afgewogen met andere opgaven; het tempo van de uitvoering is aangepast op basis van beschikbare rijksgelden. De focus ligt op het realiseren van 103 hectare bos, als compensatie voor bos dat is gekapt in Natura 2000-gebieden, om daar de natuurdoelen te kunnen halen. Hiermee draagt de provincie bij aan een goede staat van instandhouding, die vergunningverlening weer mogelijk moet maken voor andere ontwikkelingen. 
De boscompensatieopgave heeft de provincie via de ‘Actieagenda Wonen’ gekoppeld aan de woningbouwopgave en de behoefte aan recreatieruimte  
6. 2025 was het laatste jaar waarbij de Boerenlandpadenregeling ondergebracht was bij Recreatie Noord-Holland. De administratieve afhandeling van deze regeling wordt met ingang van 2026 intern verzorgd. Zie verder de tekst onder punt 76 onder 'Wat hebben we bereikt?'.  
7. Na onderhandelingen met het Rijk is het gelukt om ook middelen voor de GBDA te krijgen via de Koplopersmaatregelen tweede tranche. Hierin zit ook budget om een strategie op te opstellen en capaciteit in te inzetten voor de uitvoering van deze maatregel.

*een positief verschil ten opzichte van de actuele begroting is voordelig