Behouden kwaliteit van erfgoed

Aan de hand van de speerpunten in het ‘Beleidskader Erfgoed en Cultuur 2022’ werkte de provincie aan het behouden en de versterken van cultuurhistorische waarden in het landschap, en het hierin gelegen erfgoed. Op al deze speerpunten zijn doelen behaald. De verschillende uitvoeringsregelingen voor onderhoud, restauratie, verduurzaming en herbestemming van erfgoed werden goed benut. De provincie voerde onderzoek uit en startte met monitoring. Zo kan de provincie het effect van deze subsidies en van een aantal ruimtelijke instrumenten voor verschillende beleidsdoelen meten, De provincie trad waar mogelijk op als verbinder van erfgoed bij gebiedsopgaven. Dat deden we door er samen met een groot aantal partijen (Rijk, gemeenten, waterschappen, andere provincies, natuurbeherende organisaties, erfgoedorganisaties, ontwikkelaars en eigenaren) voor te zorgen dat cultuurhistorische waarden werden meegewogen bij ruimtelijke en economische ontwikkelingen. De provincie begon met het verbeteren van de uitvoering van de wettelijke taak voor interbestuurlijk toezicht op de erfgoedtaken van gemeenten. En met het activiteitenplan van het Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland gaf de provincie invulling aan de steunfunctie voor gemeenten en aan de kennis- en netwerkontwikkeling. Ook gaf de provincie invulling aan de wettelijke taak in het beheer van het provinciale archeologisch depot. Met het archeologiemuseum Huis van Hilde werden de provinciale archeologische collecties tentoongesteld en de educatieprogramma’s voortgezet. Daarnaast heeft de provincie Noord-Holland samen met de provincies Utrecht, Gelderland en Noord-Brabant, de taken als ‘siteholder’ in het behoud van het UNESCO Werelderfgoed Hollandse Waterlinies uitgevoerd. 

1.1 De provincie gaf het Steunpunt Cultureel Erfgoed de opdracht om gemeenten te ondersteunen bij hun erfgoedtaken voor het gebouwde, landschappelijke en archeologisch erfgoed. De implementatie van de Omgevingswet bij erfgoedbeleid kreeg daarbij extra aandacht. 
1.2 De provincie bracht de ontwikkelprincipes van de ‘Leidraad Landschap en Cultuurhistorie ’ en de kernkwaliteiten uit de omgevingsverordening onder de aandacht bij belanghebbenden. Dat gebeurde via diverse overlegstructuren en via het Steunpunt Cultureel Erfgoed.   
2.1: In de tien geselecteerde gebieden van bovengemeentelijk archeologisch belang zette het Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland gemeenten, gebruikers en beheerders van vindplaatsen aan tot een zorgvuldige omgang met deze waarden. Dat deed het steunpunt door het organiseren van bijeenkomsten voor gemeenten in de archeologiegebieden Gooi en Vechtstreek en Waterland. De provincie bracht in 2025 wederom de archeologische kroniek van Noord-Holland uit. Deze kroniek bundelt de resultaten van archeologische opgravingen en ontdekkingen over 2024. De provincie adviseerde om op een zorgvuldige manier om te gaan met (toevals)vondsten en vindplaatsen, onder meer bij bodemingrepen in de Atlantik Wall.  
2.2 Huis van Hilde bestond in 2025 tien jaar. Dit werd gevierd met twee congressen. Daarnaast waren er twee tijdelijke tentoonstellingen. Ook is er een tentoonstelling geopend over de unieke vondst van een Romeinse wachttoren in Krommenie. Daarnaast gaf Huis van Hilde diverse archeologische publicaties uit en presenteerde deze voor belanghebbenden. Tot slot zijn er diverse lezingen over archeologische thema’s gehouden. 
2.3 Mede op voorspraak van GS (het ‘Masterplan Maritieme Archeologie, dat in april 2024 naar de Tweede Kamer is gestuurd) heeft het Kabinet een eenmalig bedrag van € 6,8 mln. vrijgemaakt voor onderwaterarcheologie, waarbij de westelijke Waddenzee als belangrijk gebied wordt aangemerkt vanwege de vele historische scheepswrakken. Een deel van deze middelen kan door regionale overheden worden besteed. 
3.1 Voor het behoud en de verduurzaming van monumenten verstrekte de provincie subsidies. In 2025 betrof het aantal ontvankelijke aanvragen voor restauratiesubsidies voor rijksmonumenten (niet-woonhuizen) 56. Hiervan kon de provincie er 46 honoreren en; tien werden er afgewezen vanwege het bereikte subsidieplafond. Een groot deel van deze restauratieprojecten draagt substantieel bij aan het toekomstbestendig gebruik van dit erfgoed, door de combinatie van restauratie en het nemen van energiebesparende maatregelen. Het Noord-Hollands Fonds voor Monumenten verstrekte in 2025 vier leningen. Voor het onderhoud aan provinciale monumenten zijn twaalf subsidies verstrekt; vier voor restauratie van deze monumenten.   
3.2 In 2025 is het onderzoek naar de actuele herbestemmingsopgave in Noord-Holland opgeleverd. Besloten is de Loods Herbestemming Monumenten niet meer als beleidsinstrument in te zetten. 
3.3 Het plan om een handelingsperspectief voor gemeenten op te stellen voor de omgang met klimaatrisico’s voor erfgoed is opgenomen in de ‘Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie 2025–2027 ’. Deze agenda is in 2025 vastgesteld; met de uitvoering wordt een start gemaakt.
4.1 De provincie rondde in 2025 de programma-aanpak voor het UNESCO Werelderfgoed Hollandse Waterlinies af, na vijftien jaar.  
In 2025 rondde de provincie het herstel van de Liniedijken af. Verder zijn de restauraties van de damsluizen en de sluis bij Fort bij Aalsmeer opgeleverd. Bij meerdere forten kwam een informatiepunt. 
Het dossier Geniedijk Oost Haarlemmermeer is afgerond. Voor dit deel van het werelderfgoed zijn ontwikkelprincipes opgenomen in de Gebiedsanalyse Stelling van Amsterdam West, een onderdeel van de provinciale omgevingsverordening. 
Verder neemt de provincie structureel deel aan de samenwerking met de overige drie provincies (Utrecht, Gelderland en Noord-Brabant) binnen het Gemeenschappelijk Orgaan Hollandse Waterlinies. Ook wordt in dit gremium gezamenlijk gezocht naar mogelijkheden om de grote transitieopgaven in te passen in het werelderfgoed. 

*een positief verschil ten opzichte van de actuele begroting is voordelig