Grond vormt een essentiële schakel in de transitie van het landelijk gebied en in het bijzonder de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Realisatie vindt plaats via verschillende instrumenten, zoals de vestiging van kwalitatieve verplichtingen, kavelruilen of door aankopen van grond binnen de NNN-begrenzing of daarbuiten om in te zetten als ruilgrond.
De NNN-realisatie in en nabij Natura 2000-gebieden is de afgelopen periode herzien in de realisatiestrategie NNN. Dit betreft een verdere verfijning van de realisatiestrategie NNN, die in 2020 al door Gedeputeerde Staten is vastgesteld. Er komt meer nadruk te liggen op de NNN-realisatie in de focusgebieden. Voor een aantal gebieden is bovendien voldoende budget gereserveerd om deze af te kunnen maken. In de buiten-focusgebieden wordt met name ingezet op realisatie via ‘ Kwaliteitsimpuls Natuur en Landschap ’ (SKNL) of marktconforme aankopen van begrensde NNN.
In 2025 zijn er in totaal vier aankopen gepasseerd bij de notaris, waarmee de provincie 766.956 m2 NNN (ruil)grond heeft verworven. Verder is de vrijwillige kavelruil Honswijck afgerond. Deze kavelruil is een onderdeel van het gebiedsproces Noordelijke Vechtstreek en had als resultaat een ruiling met zestien partijen (agrariërs, particulieren en een terreinbeherende organisatie). Hierdoor is ruim 120.000 m2 NNN gerealiseerd via zelfrealisatie en verkoop aan een eindbeheerder. Ruim 520.000 m2 natuur- en landbouwgrond is verkocht en circa 150.000 m2 is voor zes jaar verpacht met een recht van eerste koop voor de pachter. Daarnaast is op twee locaties een stikstofvermindering gerealiseerd.
In overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) worden de aankopen voor het NNN op de balans opgenomen tegen de verwervingskosten (inclusief eventuele schadeloosstelling en aanvullende kosten). De aankoop van (meestal) agrarische gronden voor het NNN leidt tot een forse waardedaling. Dit geldt zeker voor de extra kosten ten gevolge van de aankoop van opstallen en de schadeloosstelling. Hierdoor is de balanswaarde van de NNN-gronden fors hoger dan de daadwerkelijke waarde. Dit vormt een risico voor het moment dat deze grond, zijnde natuurgrond, weer verkocht wordt. Daarom is in 2020 een reserve voor de toekomstige afwaardering NNN-gronden aangelegd. Deze reserve wordt, ten laste van de reserve Groen, steeds bij de tweede begrotingswijziging van het opvolgende jaar aangevuld. De aanvulling bestaat uit het verschil tussen de verwervingskosten van de NNN-gronden die in het vorige jaar zijn aangekocht en de potentiële verkoopopbrengsten van NNN-gronden. Dit is gestandaardiseerd op € 1 per vierkante meter.
Een bijzondere vorm van activering zijn aankopen in het kader van de zogenaamde SPUK-regelingen. Zo heeft het Rijk met een SPUK-regeling budget beschikbaar gesteld voor de verwerving van gronden, om deze vervolgens in te zetten voor de bodemdalingsopgave. Gronden die we in dit kader aankopen, worden volledig door de SPUK gedekt en blijven voor € 1 zichtbaar op de balans. In 2025 heeft de provincie circa 440.000m2 grond verworven nabij Assendelft met deze SPUK ten behoeve van bodemdaling. De provincie heeft in het verleden een grote grondportefeuille gekregen van het Rijk voor de afronding van het NNN. Deze Strategische Gronden Groen worden in eerste instantie ingezet als ruilgrond voor de NNN-realisatie. Overtollige percelen worden verkocht, waarbij de opbrengst ten goede kwam van de reserve Groen. De ervaring leert dat grondpositie hét vliegwiel is voor gebiedsprocessen in het landelijk gebied.
